नेपालमा कुनै युद्ध घोषणा भएको छैन।
सडकमा ट्याङ्क छैनन्, आकाशमा लडाकु विमान देखिँदैनन्।
तर यसको अर्थ नेपाल सुरक्षित छ भन्ने होइन।
आजको युद्ध परम्परागत होइन। यो डिजिटल र मनोवैज्ञानिक युद्ध हो—जहाँ बन्दुकको सट्टा स्क्रिन प्रयोग हुन्छ, र गोलीको सट्टा एल्गोरिदम। नागरिकको भू–भाग होइन, उनको सोच, धारणा र विश्वास लक्षित हुन्छ।
सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल प्लेटफर्महरू अब केवल सूचना आदान–प्रदानका माध्यम रहेनन्। ती सार्वजनिक मत निर्माण गर्ने शक्तिशाली उपकरण बनेका छन्। कुन समाचार देखिने, कुन लुक्ने, कुन विषय ट्रेन्ड बन्ने—यी सबै निर्णय मानिसले होइन, एल्गोरिदमिक प्रणालीले गरिरहेको छ।
यस प्रक्रियामा गलत सूचना सत्यभन्दा छिटो फैलिन्छ। किनभने झूट भावनात्मक हुन्छ—डर, क्रोध, घृणा वा अन्धराष्ट्रवाद जगाउँछ। सत्य भने सन्तुलित हुन्छ, समय र सन्दर्भ माग्छ, जुन डिजिटल प्लेटफर्मको प्राथमिकतामा पर्दैन। यसले समाजलाई टुक्र्याउँछ। मानिसहरू आफ्नै विचार सुनिने घेराभित्रै सीमित हुन्छन्। असहमतिलाई शत्रुता ठानिन्छ। आलोचनात्मक सोच कमजोर बन्छ।
नेपालजस्तो लोकतान्त्रिक अभ्यासमा रहेको, डिजिटल रूपमा तीव्र रूपमा जडान हुँदै गएको देशका लागि यो गम्भीर चुनौती हो। सूचित नागरिक बिना लोकतन्त्र सम्भव छैन। तर जब सूचना नै नियन्त्रित र विकृत हुन्छ, तब निर्णय स्वतन्त्र देखिए पनि वास्तवमा निर्देशित हुन्छ।
आज स्वतन्त्रता केवल सिमाना जोगाउनु मात्र होइन—मानसिक स्वतन्त्रता जोगाउनु हो।
नेपाल बाहिरबाट स्वतन्त्र देखिन सक्छ।
तर यदि नागरिकको सोच कब्जामा पर्यो भने, त्यो स्वतन्त्रता केवल कागजमा सीमित हुन्छ।
