इरानले अमेरिका र इसराइलसँगको हालैको युद्धपछि कमजोर बनेको आफ्नो हवाई प्रतिरक्षा क्षमता पुनः सुदृढ बनाउन चीनबाट ठूलो परिमाणमा छोटो दूरीका हवाई प्रतिरक्षा मिसाइल खरिद गर्ने तयारी गरेको छ। समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार इरानले चीनसँग ३०० देखि ४०० वटा म्यानप्याड्स (MANPADS) अर्थात् काँधमा बोकेर प्रहार गर्न सकिने हवाई प्रतिरक्षा मिसाइल खरिद गर्ने सम्झौता गरेको हो।
रोयटर्सले सुरक्षा स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै जनाएअनुसार सम्झौतामा हङकङस्थित झोङकिङ बाओशाङ इन्टरनेसनल इन्भेस्टमेन्टले इरानी पक्ष र चिनियाँ आपूर्तिकर्ताबीच मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलेको छ। सम्झौताअनुसार पहिलो खेपका मिसाइल केही साताभित्रै इरान पठाइने तयारी गरिएको छ।
इरानले खरिद गर्न लागेको प्रणालीमा चीनद्वारा निर्मित क्युडब्ल्यु–१२ (QW-12) र एफएन–१६ (FN-16) मिसाइल समावेश छन्। यी इन्फ्रारेड प्रविधिमा आधारित जमिनबाट आकाशमा प्रहार गरिने मिसाइल हुन्, जसले कम उचाइमा उड्ने लडाकु विमान, हेलिकप्टर तथा ड्रोनलाई लक्षित गर्न सक्छन्। सैन्य विज्ञहरूका अनुसार यस्ता हतियारलाई आवश्यकताअनुसार छिट्टै एक स्थानबाट अर्को स्थानमा सार्न सकिने भएकाले युद्धका बेला प्रभावकारी मानिन्छ।
सम्झौताको अनुमानित मूल्य ६० देखि ७० मिलियन अमेरिकी डलर रहेको बताइएको छ। युद्ध सुरु भएयता छोटो दूरीको हवाई सुरक्षा प्रणाली मजबुत बनाउन इरानले गरेको यो सबैभन्दा ठूलो प्रयास मानिएको छ। पछिल्ला महिनाहरूमा अमेरिका र इसराइलले इरानका मिसाइल, ड्रोन तथा हवाई सुरक्षा कार्यक्रमसँग सम्बन्धित विभिन्न सैन्य संरचनामा आक्रमण गरेपछि तेहरानले आफ्नो प्रतिरक्षा रणनीति पुनः व्यवस्थित गर्न थालेको विश्लेषण गरिएको छ।
यद्यपि यस विषयमा इरानको विदेश मन्त्रालयले कुनै औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन। चीनको विदेश मन्त्रालयले भने इरानलाई हतियार बिक्री गरिएको भन्ने समाचारलाई निराधार दाबी गरेको छ। सामान्यतया यस्ता सैन्य खरिद सम्झौताहरू सार्वजनिक नगरिने भएकाले आधिकारिक पुष्टि हुन बाँकी छ।
रोयटर्सका अनुसार पहिलो खेप चीनको उरुम्चीबाट पठाइने तयारी छ। त्यसपछि पाकिस्तान हुँदै इरान पुर्याउने योजना रहेको स्रोतहरूले बताएका छन्। तर मिसाइल स्थलमार्ग वा हवाईमार्ग कुन माध्यमबाट पठाइने भन्ने खुलाइएको छैन। पाकिस्तानको सेनाको जनसम्पर्क निकाय (आईएसपीआर) ले आफ्नो भूमि चीनबाट इरानमा हतियार ढुवानीका लागि प्रयोग नहुने दाबी गरेको छ भने पाकिस्तानको विदेश मन्त्रालयले यस विषयमा प्रतिक्रिया दिएको छैन।
सैन्य विश्लेषकहरूका अनुसार म्यानप्याड्स प्रणाली स्थायी हवाई प्रतिरक्षा संरचनाभन्दा धेरै लचिलो हुन्छ। साना समूहले पनि सजिलै सञ्चालन गर्न सक्ने भएकाले युद्धको अवस्थामा यस्ता प्रणालीलाई नष्ट गर्न तुलनात्मक रूपमा कठिन मानिन्छ। विशेषगरी सैन्य अड्डा, ऊर्जा पूर्वाधार तथा संवेदनशील संरचनाको सुरक्षामा यस्ता मिसाइल प्रभावकारी हुने विश्वास गरिन्छ।
युरोपेली सुरक्षा अधिकारीहरूले पनि चीन र इरानबीच क्युडब्ल्यु–१२, क्युडब्ल्यु–१८ र क्युडब्ल्यु–१९ मिसाइल बिक्रीबारे विभिन्न चरणमा छलफल भइरहेको जानकारी आफूहरूसँग रहेको बताएका छन्। रक्षा विज्ञहरूका अनुसार क्युडब्ल्यु–१२ पछिल्ला मोडलजति शक्तिशाली नभए पनि ड्रोन तथा कम उचाइमा उड्ने लक्ष्यविरुद्ध प्रभावकारी क्षमता राख्छ।
यसअघि पनि इरानले चीनसँग क्रुज मिसाइल खरिदसम्बन्धी अर्को सम्झौता गरेको खबर सार्वजनिक भएको थियो। त्यसको कार्यान्वयन अन्तिम चरणमा पुगेको बताइए पनि त्यसबारे थप विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।
यदि यो नयाँ सम्झौता पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन भयो भने इरानको छोटो दूरीको हवाई सुरक्षा क्षमता उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। साथै चीन र इरानबीचको सैन्य तथा रणनीतिक सहकार्य अझ सुदृढ हुने विश्लेषण गरिएको छ। तर सम्झौताअनुसार मिसाइल पठाउने समय, संख्या र ढुवानी व्यवस्थापनका विषय अझै परिवर्तन हुन सक्ने स्रोतहरूले बताएका छन्।
