काठमाडौं। काठमाडौं जिल्लाको बौद्ध क्षेत्रबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उदाउँदै गरेकी सामाजिक अभियन्ता माया डोल्मा लामा अहिले चर्चाको केन्द्रमा छिन्। २०३० सालमा काठमाडौंको बौद्धमा जन्मिएकी लामा समाजसेवा, महिला सशक्तीकरण र आदिवासी जनजातिको अधिकारका क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय रहँदै आएकी छन्। समाजशास्त्र विषयमा स्नातकोत्तर (मास्टर्स) उत्तीर्ण गरेकी लामा व्यवहारिक ज्ञान, इमानदार छवि र निरन्तर सामाजिक योगदानका कारण आम नागरिकमाझ भरोसायोग्य व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छिन्।
हालै उनलाई उज्यालो नेपाल पार्टीको समानुपातिक उम्मेदवारका रूपमा महिला आदिवासी जनजाति क्लस्टरबाट दोस्रो नम्बरमा सिफारिस गरिएको छ। यस सिफारिससँगै उनको राजनीतिक यात्राले औपचारिक मोड लिएको छ भने बौद्ध क्षेत्रसहित काठमाडौंका आदिवासी जनजाति, महिला र समाजसेवामा संलग्न समुदायमा उत्साह थपिएको छ।
समाजसेवाबाट राजनीतिसम्मको यात्रा
माया डोल्मा लामाको मूल परिचय समाजसेवककै रूपमा रहँदै आएको छ। उनले लामो समयदेखि शिक्षा, स्वास्थ्य, महिला अधिकार, बालबालिका तथा विपन्न समुदायको उत्थानमा काम गर्दै आएकी छन्। विशेष गरी बौद्ध क्षेत्रलाई केन्द्र बनाएर उनले गरेका सामाजिक अभियानहरूले स्थानीय स्तरमै सकारात्मक परिवर्तन ल्याएको स्थानीयहरू बताउँछन्। स्वास्थ्य क्षेत्रको सुधारमा योगदान पुर्याउने उद्देश्यसहित उनी स्तुपा अस्पतालको सह–कोषाध्यक्षको जिम्मेवारीमा रहँदै आएकी छन्।
यस भूमिकामा उनले अस्पतालको आर्थिक पारदर्शिता, सेवाको विस्तार र विपन्न वर्गलाई सहुलियत उपचार उपलब्ध गराउने अभियानमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेकी छन्। स्थानीय बासिन्दाका अनुसार, अस्पताललाई समुदायमैत्री बनाउने प्रयासमा लामाको योगदान उल्लेखनीय छ।
त्यसैगरी, धार्मिक, सांस्कृतिक र पर्यटकीय दृष्टिले महत्वपूर्ण बौद्धनाथ विकास समितिमा उनी दुई कार्यकाल सदस्य रहेर काम गरिसकेकी छन्। समितिमा रहँदा उनले बौद्ध क्षेत्रको व्यवस्थापन, सरसफाइ, स्थानीय व्यवसायी र समुदायबीच समन्वय, तथा सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा जोड दिएकी थिइन्। यसले उनको नेतृत्व क्षमता र संस्थागत अनुभवलाई अझ मजबुत बनाएको राजनीतिक विश्लेषकहरू बताउँछन्।
शैक्षिक पृष्ठभूमि र दृष्टिकोण
समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेकी माया डोल्मा लामा समाजका संरचना, असमानता र समाधानका उपायबारे गहिरो बुझाइ राख्छिन्। उनी भन्छिन्, “राजनीति सेवा गर्ने माध्यम हो, शक्ति प्रयोग गर्ने होइन।” यही दृष्टिकोणका कारण उनले राजनीति प्रवेशलाई व्यक्तिगत महत्वाकांक्षा भन्दा पनि सामाजिक जिम्मेवारीको निरन्तरताका रूपमा लिएको बताउँछिन्।
उनको विचारमा महिला, आदिवासी जनजाति र सीमान्तकृत समुदायको वास्तविक समस्या नीति निर्माण तहसम्म नपुगुन्जेल समावेशी विकास सम्भव हुँदैन। त्यसैले समानुपातिक प्रणालीमार्फत संसदमा पुगेर यी समुदायको आवाज बुलन्द बनाउने उनको लक्ष्य छ। माया डोल्मा लामा उम्मेदवारका रूपमा अघि सरेसँगै उनले स्पष्ट एजेन्डा सार्वजनिक गरेकी छन्। उनका मुख्य एजेन्डा यस्ता छन्:
महिला सशक्तीकरण: शिक्षा, रोजगारी र नेतृत्व तहमा महिलाको पहुँच बढाउने कानुनी तथा नीतिगत पहल।
आदिवासी जनजाति अधिकार: संस्कृति, भाषा र पहिचानको संरक्षण गर्दै आर्थिक अवसरमा समान पहुँच सुनिश्चित गर्ने।
स्वास्थ्य सेवामा सुधार: समुदायस्तरमै सुलभ, गुणस्तरीय र पारदर्शी स्वास्थ्य सेवा विस्तार।
शिक्षामा समान अवसर: विपन्न र सीमान्तकृत समुदायका बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षामा पहुँच।
स्थानीय विकास र सुशासन: स्थानीय तहसँग सहकार्य गर्दै विकास योजनामा पारदर्शिता र जनसहभागिता।
युवा र रोजगारी: सीपमूलक तालिम र उद्यमशीलता प्रवर्द्धनमार्फत युवालाई स्वदेशमै रोजगारी।
पर्यावरण संरक्षण: बौद्ध क्षेत्रसहित शहरी क्षेत्रमा हरियाली, सरसफाइ र दिगो विकास।
धार्मिक–सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण: बौद्धनाथ क्षेत्रको मौलिकता जोगाउँदै पर्यटन प्रवर्द्धन।
सामाजिक न्याय: विभेदविरुद्ध कानुनी कार्यान्वयन र पीडितलाई न्याय।
पारदर्शी राजनीति: इमानदार, जवाफदेही र जनमुखी राजनीतिक अभ्यास।
स्थानीय समर्थन र अपेक्षा
बौद्ध क्षेत्रका स्थानीय बासिन्दा, समाजसेवी र महिला समूहहरूले माया डोल्मा लामालाई भरोसायोग्य उम्मेदवारका रूपमा लिएका छन्। उनीहरूका अनुसार, लामाले अहिलेसम्म कुनै पनि जिम्मेवारीलाई व्यक्तिगत लाभका लागि प्रयोग गरेकी छैनन्। “काम गरेर देखाएकी मान्छे हुन्, बोल्न मात्र होइन,” एक स्थानीय समाजसेवी भन्छन्।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, समानुपातिक प्रणालीमा अनुभवी समाजसेवक र महिलाको उपस्थिति संसदलाई अझ समावेशी र व्यवहारिक बनाउनेछ। यस अर्थमा माया डोल्मा लामाको उम्मेदवारीले केवल एक व्यक्तिको प्रतिनिधित्व होइन, एउटा समुदायको आवाज संसदमा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
समाजसेवाबाट खारिएको अनुभव, शैक्षिक योग्यता र स्पष्ट एजेन्डासहित माया डोल्मा लामा अहिले परिवर्तनको प्रतिनिधि पात्रका रूपमा अगाडि आएकी छन्। उज्यालो नेपाल पार्टीको समानुपातिक सूचीमा महिला आदिवासी जनजाति क्लस्टरबाट दोस्रो नम्बरमा सिफारिस हुनु उनको निरन्तर संघर्ष र योगदानको सम्मानका रूपमा हेरिएको छ। समावेशी, इमानदार र जनमुखी राजनीतिका लागि मतदाताले भोट हाल्दा माया डोल्मा लामा जस्ता उम्मेदवारप्रति विश्वास गर्नु समयको माग भएको धेरैको बुझाइ छ।
